Home

Kuahirisha Tuzo ya Kiswahili ya Mabati-Cornell ya Fasihi ya Afrika 2020

Kutokana na janga linaloendelea la Covid-19 na madhara yake kwa ustawi wa biashara, tumeshauriwa, na kukubaliana na wafadhili kwamba tuahirishe tuzo za mwaka 2020 ya Fasihi ya Kiswahili ya Mabati-Cornell mpaka hapo 2021. Bila shaka hii si habari njema kwa waandishi lakini pia tunakiri kuwa ingawa janga hili lipo kwenye siku za mwanzo kabisa kwa bara letu la Afrika tunapata hisia kuwa kwa siku za usoni uchumi wetu unaweza kutetereka sana. Tunawashukuru waandishi wote waliokwisha anza kuandaa miswada yao ili kuiwasilisha na kwamba wataiwasilisha wakati ujao.

Abdilatif Abdalla (Chair)

Mukoma wa Ngugi & Lizzy Attree (Founders)

Moses Kilolo (Administrator)

For the board.

 

TUZO YA KISWAHILI YA MABATI-CORNELL

YA FASIHI YA AFRIKA

Tangazo la Washindi wa 2019

Washindi wa Tuzo ya Kiswahili ya Mabati-Cornell ya Fasihi ya Afrika kwa mwaka 2019 walitangazwa na Mwenyekiti wa Bodi ya Wadhamini ya Tuzo ya Kiswahili, Abdilatif Abdalla, pamoja na Mkurugenzi Mkuu wa kampuni ya Safal, Bwana Anders Lindgren, kwenye hafla maalumu iliyofanyika Hoteli ya Intercontinental, Nairobi, tarehe 27 Februari, 2020. Wageni wa heshima walikua ni Katibu wa Wizara ya Tamaduni na Urithi Bi Josephta Mukobe, na

Katibu Mkuu wa Wizara ya Utalii Hon. Safina Kwekwe.

Madhumuni makuu ya Tuzo hii, iliyoanzishwa mwaka 2014 na Dkt. Lizzy Attree na Dkt. Mukoma wa Ngugi (Chuo Kikuu cha Cornell, Marekani), ni kuthamini uandishi kwa lugha za Kiafrika, kuhimiza sanaa ya tafsiri baina ya lugha za Kiafrika zenyewe kwa zenyewe, na pia kutafsiri maandishi ya lugha nyengine kwa lugha za Kiafrika.

Katika kitengo cha Riwaya, Majaji, Prof. Clara Momanyi, Dkt. Amiri Swaleh na Bwana Ahmed Rajab, waliichagua riwaya Mimi na Rais, iliyoandikwa na Lello Mmassy, kushika nafasi ya kwanza. Katika kitengo cha Ushairi, diwani iliyochaguliwa kushika nafasi ya kwanza ni Nusu ya Moyo, mashairi yaliyotungwa na Moh’d Khamisi Songoro. Kila mshindi amepokea Dola 5,000 za Marekani.

Mwenyekiti wa Jopo la Majaji, Prof. Clara Momanyi, alisema kwa niaba ya wenzake kwamba riwaya Mimi na Rais ilishinda nafasi ya kwanza kwa sababu “ni riwaya ya kisasa inayoangazia uhalisi wa siasa katika nchi nyingi za bara la Afrika; pia ni yenye upekee kwa vile mwandishi ametumia malighafi ya teknolojia ya kisasa ili kurahisisha uelewa wa msomaji.” Aliongeza kuwa, “mwandishi huyu anaashiria kule ambako riwaya ya Kiswahili inaelekea: kwenye sayari za juu za fasihi.”

Kuhusu Nusu ya Moyo, diwani ya Moh’d Khamisi Songoro, majaji walisema kwamba ilichukua nafasi ya kwanza kwa sababu, “ni diwani yenye wingi wa sitiari, kejeli na lugha yenye ukwasi, mvuto na mnato wa kipekee. Pia, mtunzi anafunza maana za maneno na hivyo  kuchangia katika makuzi ya Kiswahili. Umbuji wa diwani hii ni wa kiwango cha juu zaidi kwani mashairi yametungwa kwa ustadi mkubwa.”

Lello Mmassy

Lello Mmassy, kutoka Tanzania, ni mwanauchumi mwenye shahada ya kwanza ya Uchumi wa Maendeleo, ambaye anafanya kazi katika kampuni mojawapo kubwa inayotengeneza bia Afrika Mashariki. Yeye ni mpenzi mkubwa wa uandishi wa riwaya. Tangu mwaka 2001amekuwa akiandika riwaya kadha wa kadha pamoja na machapisho ya kiuchambuzi kwenye maeneo ya Uchumi, Siasa na Maendelo, ambayo yamechapwa kwenye magazeti na majarida mbalimbali. Mimi na Rais ni riwaya yake ya kwanza kuchapishwa kitabu, ingawa anazo riwaya nyingine mitandaoni.

Moh'd Khamisi Songoro

Moh’d Khamisi Songoro ni mtunzi wa mashairi na hadithi, aliyezaliwa Pemba, Zanzibar, mwaka 1993. Hivi sasa ni mwanafunzi wa Chuo Kikuu cha Taifa cha Zanzibar (SUZA), akisomea shahada ya kwanza ya Sanaa na Ualimu katika masomo ya lugha. Alianza kutunga mashairi akiwa shule ya msingi, alipokuwa na umri wa miaka 14, ambapo alishiriki katika utunzi wa tenzi na mashairi kwa ajili ya shughuli na hafla za shule yake. Tangu mwaka 2015 amekuwa akitunga kazi rasmi kwa ajili ya jamii kwa jumla. Mbali na kuchapishwa, mashairi yake yamekuwa yakighaniwa katika vituo kadhaa vya redio vya Zanzibar.

John Wanyonyi

Nafasi ya pili katika Kitengo cha Riwaya, iliyotunukiwa Dola 2,500 za Marekani, ilichukuliwa na riwaya, Safari ya Matumaini, iliyoandikwa na John Wanyonyi, kutoka Kenya. Majaji walisema kuwa “upekee wa riwaya hiyo upo katika maudhui ambayo kazi nyingi za Fasihi ya Kiswahili hukwepa kuyashughulikia, yaani kumwangazia mtoto wa kiume: kadhia anazopitia na nafasi yake katika jamii ya leo kwa jumla.” Majaji pia walibaini kuwa riwaya hiyo imeandikwa kwa mtindo wa kuvutia, unaokifuma kisa hiki kwa usahili unaoeleweka.

Rashid Othman Ali

Nafasi ya pili katika Kitengo cha Ushairi, ambayo nayo ilitunukiwa Dola 2.500 za Marekani, ilichukuliwa na diwani ya mashairi, Mji wa Kambare, iliyotungwa na Rashid Othman Ali, mzaliwa wa Pemba, Zanzibar, na ambayo majaji waliisifu kwa kusema kuwa “imesheheni mchanganyiko wa maumbo mbalimbali ya tungo, pamoja na maudhui yanayoranda katika uhalisi wa maisha ya leo.” Na pia kwamba mshairi huyu alitumia “uchaguzi mzuri wa maneno na lugha ya kuvutia kuipa diwani yake hadhi, na kumfanya msomaji afurahie na arudie kuisoma tena. Diwani hii inafurahisha, kutafakarisha, kuasa na kufundisha. Huu ni mfano mwingine wa jinsi ushairi wa Kiswahili unavyoendelea kukua na kuvihamasisha vizazi vya sasa.”

Four Winners

Kama ilivyotangazwa kabla, wengine walioorodheshwa kwenye Orodha Fupi, na ambao pia walihudhuria kwenye sherehe ya Tuzo, walikuwa ni Theuri Maina kutoka Kenya, kwa riwaya yake, Ziaka Imetoboka; na Nassor Hilal Kharusi, kutoka Zanzibar, kwa diwani yake, Mama Usihuzunike.

Kwa Wahariri:

Tuzo ya Kiswahili ya Mabati-Cornell ya Fasihi ya Kiafrika, yenye thamani ya jumla ya Dola za Marekani 15,000, hutolewa kila mwaka kwa miswada bora, au kwa vitabu vilivyochapishwa miaka miwili kabla ya mwaka wa kutolewa zawadi, katika fani za riwaya, ushairi, wasifu, tamthilia na riwaya za picha. Miswada inayoshinda huchapishwa na mashirika ya uchapishaji vitabu, Mkuki na Nyota Publishers na East African Educational Publishers (EAEP). Na mswada bora wa ushairi hufasiriwa kwa Kiingereza na kuchapishwa kitabu na shirika la Africa Poetry Book Fund.

Tuzo hii inadhaminiwa na kampuni ya Mabati Rolling Mills, Kenya, na kampuni ya ALAF Limited, Tanzania (ambazo ni miongoni mwa kampuni za Safal Mauritius Limited); pia na Ofisi ya Makamu wa Mkuu wa Maswala ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Cornell, Idara ya Taaluma za Afrika ya Chuo Kikuu cha Cornell, Marekani, na Wakfu wa Ngugi wa Thiong’o (Ngugi wa Thiong’o Foundation).

Kampuni ya Safal Investments Mauritius Limited na matawi yake (ambayo ni pamoja na Mabati Rolling Mills Limited, Kenya, na ALAF Limited, Tanzania) inajulikana kwa jina la jumla la The Safal Group. Hii ni kampuni kubwa kabisa inayotengeneza mabati katika nchi 12 za Afrika. www.safalgroup.com

Mabati Rolling Mills Limited (MRM) ilibuniwa zaidi ya miaka 50 iliyopita. Ni kampuni kubwa kabisa Kenya inayotengeneza mabati ya kuezekea mapaa, na inaongoza katika utanzu huu wa ufundi. Pia inaongoza katika bara la Afrika kwa kutengeneza mabati ikitumia teknolojia ya hali ya juu kabisa inayopatikana duniani. Mabati yake maarufu yanasifika na yanaaminiwa na mamilioni ya wajenzi. www.mabati.com

Safal MRM Foundation, yenye makao yake Kenya, ni kitengo cha Mabati Rolling Mills na Safal Group kinachoshughulika na kutoa misaada ya aina mbalimbali. Miongoni mwa misaada hiyo, inayotolewa Mariakani, Kenya, ni kuanzisha na kuendelea kugharimia uendeshaji wa Taasisi ya Mabati ya Mafunzo ya Teknolojia (Mabati Technical Training Institute), na Kituo cha Mabati cha Matibabu (Mabati Medical Centre). www.safalmrmfoundation.org

ALAF Limited (ALAF) ni kampuni ya Tanzania inayoongoza katika utengenezaji wa mabati ya kuezekea mapaa. Tangu ilipobuniwa mwaka 1960, ALAF imeendelea kuchangia kwa kiasi kikubwa katika shughuli za ujenzi nchini. ALAF haitengenezi mabati ya kuezekea mapaa tu, bali  pia aina za nyaya za chuma zinazotumika katika ujenzi wa mapaa. ALAF pia inatengeneza mabomba ya metali yanayotumika katika shughuli mbalimbali za ufundi. www.alaf.co.tz

Ofisi ya Makamu wa Mkuu wa Maswala ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha Cornell inatoa mwongozo na kusaidia katika kusimamia juhudi za kuzidisha shughuli za kimataifa Cornell. Lengo lake ni kushirikiana na shule, vyuo na taasisi nyengine ili kuendeleza na kutekeleza mipango inayohusiana na shughuli za kimataifa za Chuo Kikuu hiki. Ofisi hii inaisaidia Halmashauri mpya ya Kimataifa, ambayo mwenyekiti wake ni Makamu wa Mkuu. http://international.cornell.edu/international_vision

Idara ya Taaluma za Afrika na Utafiti inachangia kwa kiasi kikubwa katika shughuli za kitaaluma,    kitamaduni    na    za    kijamii    kwenye    Chuo    Kikuu     cha     Cornell,     Ithaca. http://www.asrc.cornell.edu

Ngugi Wa Thiong’o Foundation Wakfu huu unapata nguvu zake kutokana na hamu na ari ya kukuza kuonekana kwa Lugha za Kiafrika nchini Kenya, barani Afrika, na duniani, na kutambuliwa kuwa ni vyombo mwafaka vya kuendeshea shughuli za sanaa ya uigizaji, ubunifu, uvumbuzi, na taaluma. Pia unazitambua lugha hizi kwamba zina uwezo wa kuwa mstari wa mbele katika kila fani – tangu utamaduni, sayansi za kibiolojia, teknolojia hadi tiba. http://ngugiwathiongofoundation.org

East African Educational Publisher (EAEP) ni shirika mojawapo kuu la wachapishaji. EAEP linajitahidi kuyahusisha maadili yanayoonekana kama kwamba yanakinzana; yaani kuchapisha kazi za kiwango cha juu zinazogusia maswala ya kijamii, ya kitamaduni na ya kiuchumi, na wakati huo huo kufaulu kufanya biashara iliyo tayari kukabiliana na hali halisi na misukosuko ya zama za kiteknolojia. http://www.eastafricanpublishers.com

Mkuki na Nyota Publishers ni shirika huru la uchapishaji vitabu vya kimaendeleo, kiukombozi, vya bei nafuu na maridadi. Shirika hili lilianzishwa mwaka 1991 kutokana na ukosefu wa vitabu vya kiwango cha juu nchini Tanzania. Kaulimbiu yake ni kuchapisha “Vitabu Vinavyofaa, Vitabu vya Bei Nafuu, na Vitabu Maridadi.” Disemba 2018 shirika hili liliichapisha diwani ya mshairi Dotto Rangimoto, Mwanangu Rudi Nyumbani, iliyoshinda nafasi ya kwanza ya ushairi katika mashindano haya ya mwaka 2017. Na mwezi wa Januari 2019 likaichapisha riwaya ya Ali Hilal Ali, Mmeza Fupa, iliyoshinda nafasi ya kwanza ya mashindano haya katika sehemu ya riwaya, mwaka 2017. http://www.mkukinanyota.com

Africa Poetry Book Fund inaimarisha na kuendeleza uchapishaji wa sanaa za kishairi kupitia vitabu vyake, mashindano, warsha, semina, pamoja na kushirikiana na wachapishaji, matamasha, mawakala, vyuo, vyuo vikuu, makongamano, na vikundi vingine vinavyohusika na ushairi Afrika. http://africanpoetrybf.unl.edu/

Bodi ya Wadhamini: Abdilatif Abdalla (Mwenyekiti), Mukoma wa Ngugi, Lizzy Attree, Happiness Bulugu, Walter Bgoya, Henry Chakava, Chege Githiora, Carole Boyce Davies, Rajeev Shah, na Ngugi Wa Thiong’o.

Msimamizi (Administrator): Moses Kilolo

 Majaji wa 2019

 Prof. Clara Momanyi ni Mkenya ambaye amefunza Fasihi ya Kiswahili katika vyuo vikuu vya Kenya kwa zaidi ya miaka 20. Tasnifu yake ya uzamili ilikuwa ni kuhusu Fasihi ya Kiswahili na Maswala ya Jinsia. Pia ni mwandishi wa riwaya, hadithi fupi na mashairi. Miongoni mwa vitabu vyake ni Ushindi wa Nakate, kitabu cha hadithi kilichoshinda tuzo ya Jomo Kenyatta-Textbook Centre Prize for Literature, mwaka wa 2015, katika kitengo cha fasihi ya watoto. Vitabu vyake vyengine ni pamoja na Tumaini, Nakuruto na Pendo Katika Shari.

Maandishi yake ya kitaaluma yamechapishwa katika majarida mbalimbali yanayotambulika. Kwa sasa Prof. Momanyi anajishughulisha zaidi na utafiti katika Fasihi ya Kiswahili, pamoja na kutafsiri kwa Kiswahili nyaraka mbalimbali za kitaifa na za kimataifa kutoka Kiingereza.

Mwaka wa 2015 Prof. Momanyi alikuwa mmojawapo wa majaji wa shindano la kwanza la Tuzo ya Kiswahili ya Mabati-Cornell ya Fasihi ya Afrika. Pia amekuwa jaji katika mashindano ya Tuzo nyengine kadhaa za Fasihi ya Kiswahili, kwa mfano Jomo Kenyatta Prize for Literature, Kenya, ambapo alishiriki kuteua kazi bora za fasihi katika Kiingereza na Kiswahili.

Ahmed Rajab, mzawa wa Zanzibar, ni mwandishi wa kimataifa, mchambuzi wa siasa, mwandishi wa insha na mwanasahafu wa Raia Mwema gazeti kubwa la kila wiki la Tanzania. Ana shahada ya Falsafa kutoka Chuo Kikuu cha London, stashahada ya juu katika Taaluma ya Miji ya Nchi Zinazoendelea kutoka chuo cha University College, London, na shahada ya uzamili katika somo la Fasihi ya Kisasa ya Kiafrika kutoka Chuo Kikuu cha Sussex. Tasnifu yake ilikuwa juu ya David Diop, mshairi wa falsafa ya Négritude.

Ahmed amewahi kufanya kazi katika Idhaa ya BBC, jarida la Index-on-Censorship, gazeti la Africa Events, jarida la Africa Analysis, pamoja na kwenye mashirika ya Umoja wa Mataifa ya Unesco na UNDP. Kutoka 2006 hadi 2009 alikuwa Mkuu wa Chumba cha Habari, Dubai, (akisimamia eneo la Mashariki ya Kati na Asia) katika Shirika la Habari za Kibinadamu la IRIN, lililokuwa chini ya Umoja wa Mataifa. Baadaye aliishi Nairobi kwa miaka mitatu akiwa Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya televisheni ya Universal TV. Siku hizi anafanya kazi ya kutoa ushauri na ni mshiriki wa Taasisi ya Gusau iliyoko Kaduna, Nigeria. Baadhi ya mashairi ya Ahmed yamo kwenye kitabu cha mkusanyiko wa mashairi kiitwacho African New Voices, kilichochapishwa na Longman mwaka 1997. Amefasiri kwa Kiswahili vitabu viwili vya watoto vilivyochapishwa karibuni na wachapishaji wa Salaam Publishing, jijini London. Mwaka 2018 Ahmed Rajab alikuwa mmojawapo wa majaji wa Tuzo ya Caine ya Uandishi wa Kiafrika.

Dkt. Amiri Swaleh ni Mhadhiri Mwandamizi katika Idara ya Kiswahili, Chuo Kikuu cha Nairobi; na amekuwa akisomesha Fasihi ya Kiswahili na Isimujamii kwa miaka 27 sasa. Kwa hivi sasa ni Mkuu wa Kitengo cha Fasihi katika Idara ya Kiswahili. Mbali na makala yake ya kitaaluma yaliyochapishwa katika majarida mbalimbali, vile vile Dkt. Amiri ni mwandishi wa hadithi fupi ambazo zimechapishwa katika mikusanyo ya hadithi fupi, kama vile Kosa la Nani? na Hadithi Nyingine (2018).

Nyanja za kitaaluma anazoshughulika nazo zaidi ni pamoja na utafiti, uhakiki na uchambuzi wa Fasihi ya Kiswahili, hasa katika vipengee vya maswala ya kijinsia, ushairi wa Kiswahili wa kale, historia ya Kiswahili, lugha na maendeleo ya jamii, na mifumo ya kisiasa.

Tovuti: http://blogs.cornell.edu/kiswahiliprize/ 
Twitter:
@KiswahiliPrize
Facebook: https://www.facebook.com/pages/Mabati-Cornell-Kiswahili-Prize for

African-Literature/1534905843433822 

Mawasiliano: Prof. Mukoma Wa Ngugi, Cornell University, kiswahiliprize@cornell.edu

Dr Lizzy Attree, kiswahiliprize@cornell.edu

Moses Kilolo  kiswahiliprize@cornell.edu

Skip to toolbar